Gazeta PodatkowaPo zakończeniu okresu rozliczeniowego pracodawca ma obowiązek ustalić, czy doszło do przekroczeń tygodniowej normy czasu pracy. Jednak przepisy Kodeksu pracy nie wskazują sposobu ustalenia tych przekroczeń. Można w tym celu zastosować metodę określoną przez Państwową Inspekcję Pracy. Ustalenie istnienia omawianych przekroczeń obliguje pracodawcę do wypłaty dodatku.

Przekroczenie norm średniotygodniowych

Zasadniczo czas pracy pracownika nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Nierozerwalnie z normami czasu pracy wiąże się więc praca w godzinach nadliczbowych.

Praca nadliczbowa z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy ma miejsce wtedy, gdy pracownik w danym okresie rozliczeniowym wypracuje więcej niż przeciętnie 40 godzin na tydzień. Natomiast nadgodziny dobowe występują w przypadku wykonywania pracy:

  • ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także
  • ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy (art. 151 § 1 K.p.).

Dokonanie ustalenia, czy doszło do przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy, następuje po zakończeniu okresu rozliczeniowego. Dopiero wtedy możliwe jest porównanie liczby faktycznie przepracowanych przez pracownika godzin z obowiązującym wymiarem i normami czasu pracy.

Ustalenie liczby nadgodzin średniotygodniowych

Metoda pozwalająca na ustalenie, czy w danym okresie rozliczeniowym wystąpiły nadgodziny średniotygodniowe, wskazywana przez Państwową Inspekcję Pracy, polega na dokonaniu następujących działań:

  • odjęciu od liczby godzin faktycznie przepracowanych w danym okresie rozliczeniowym liczby godzin pracy planowanych zgodnie z wymiarem na dany okres rozliczeniowy, a następnie
  • odjęciu od otrzymanego wyniku liczby godzin nadliczbowych wynikających z przekroczenia normy dobowej lub przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy.

Uzyskana liczba godzin pracy stanowi godziny nadliczbowe średniotygodniowe.

Z podanego sposobu ustalania przekroczeń średniotygodniowych wynika, że dochodzi do nich już po przekroczeniu wymiaru czasu pracy w danym okresie rozliczeniowym, nawet jeśli w tygodniu nie wystąpiła praca przeciętnie ponad 40 godzin.

Rekompensata w formie dodatku

Za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym przysługuje 100% dodatek do wynagrodzenia, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku z przekroczenia dobowego (art. 1511 § 2 K.p.). Podstawą obliczenia dodatków za pracę nadliczbową jest wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony – 60% wynagrodzenia (art. 1511 § 3 K.p.).

W przypadku gdy pracownik jest wynagradzany według stałej stawki miesięcznej, dodatki za nadgodziny ustala się dzieląc stawkę wynagrodzenia przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu. Natomiast w odniesieniu do wynagrodzenia ustalanego procentowo, wynagrodzenie to obliczone według zasad urlopowych po obniżeniu do 60% dzieli się przez liczbę godzin przepracowanych w okresie, z którego ustalono to wynagrodzenie. Tak wynika z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia… (Dz. U. z 1996 r. nr 62, poz. 289 ze zm.). Przy obliczaniu dodatku za godziny nadliczbowe z przekroczeń średniotygodniowych w okresie rozliczeniowym dłuższym niż miesiąc, ze stałej stawki miesięcznej, należy stawkę tę podzielić przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w ostatnim miesiącu okresu (por. stanowisko MPiPS, pismo znak: DPR-III-079-475/ZN/08).

Przykład 1

Pracownik jest zatrudniony w systemie podstawowym od poniedziałku do piątku w 2-miesięcznym okresie rozliczeniowym. W okresie maj-czerwiec 2014 r. przepracował łącznie 362 godziny, w tym 320 godzin zgodnie z wymiarem, 10 godzin nadliczbowych dobowych i 32 godziny w 4 wolne soboty (po 8 godz. w każdą), za które nie otrzymał dni wolnych.

Ustalenie przekroczeń średniotygodniowych:

  • 362 godz. (liczba godzin faktycznie przepracowanych w okresie maj-czerwiec br.) – 320 godz. (obowiązujący wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym obejmującym maj-czerwiec br.) = 42 godz.,
  • 42 godz. – 10 godz. (godziny nadliczbowe z przekroczeń dobowych) = 32 godz. (nadgodziny średniotygodniowe).

Za 32 godziny z przekroczeń tygodniowych pracownikowi należało wypłacić 100% dodatki do wynagrodzenia.


Przykład 2

Pracownik zatrudniony w 2-miesięcznym okresie rozliczeniowym w organizacji od poniedziałku do piątku, jest wynagradzany stawką miesięczną w wysokości 3.500 zł. Przysługuje mu też premia regulaminowa do 15% wynagrodzenia zasadniczego i dodatek stażowy w kwocie 250 zł. Z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy pracował w sobotę 28 czerwca 2014 r. i nie został mu za tę pracę udzielony inny dzień wolny (ze względu na koniec okresu rozliczeniowego). Na koniec czerwca br. wystąpiło 8 nadgodzin średniotygodniowych.

Za każdą z tych godzin przysługuje dodatek w wysokości 21,88 zł:

  • wymiar czasu pracy w czerwcu br.: (40 godz. × 4 tyg.) + (8 godz. × 1 dzień) – (8 godz. × 1 święto) = 160 godz.,
  • stawka dodatku: 3.500 zł : 160 godz. = 21,88 zł.

Dodatkowe składniki wynagrodzenia nie wchodzą do podstawy ustalenia dodatku.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.)

autor: Ewa Madejek
Gazeta Podatkowa nr 59 (1100) z dnia 2014-07-24

GOFIN poleca praktyczny serwis internetowy www.WszystkoDlaKsiegowych.pl

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>