Przekazane oraz otrzymane darowizny jednostki muszą odpowiednio rozliczyć w księgach rachunkowych. W większości przypadków wartość przekazanych darowizn odnosi się do pozostałych kosztów operacyjnych, a otrzymanych – do pozostałych przychodów operacyjnych.
Koszty i przychody związane z przekazaniem lub otrzymaniem nieodpłatnie – w tym w drodze darowizny – aktywów, m.in. środków pieniężnych, na inne cele niż dopłaty do cen sprzedaży, nabycie lub wytworzenie środków trwałych, środków trwałych w budowie albo wartości niematerialnych i prawnych, zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów i przychodów operacyjnych. Stanowi o tym art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. h) ustawy o rachunkowości (Dz. U. z 2026 r. poz. 522 ze zm.).
Środki pieniężne
W przypadku przekazania w darowiźnie środków pieniężnych, darczyńca ich wartość nominalną, pod datą przekazania, może ująć w księgach na podstawie wyciągu bankowego zapisem:
– Wn konto 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne”,
– Ma konto 13-0 „Rachunek bieżący”.
Jeśli darowiznę pieniężną przekazano w walucie obcej, to rozchód darowanej kwoty z walutowego rachunku bankowego, w oparciu o wyciąg bankowy, ujmuje się:
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 13-1 „Rachunek walutowy”.
Różnice kursowe od własnych środków pieniężnych powstałe z tytułu przekazania darowizny w walucie obcej, w oparciu o dowód PK, można zaksięgować:
a) ujemne różnice kursowe
– Wn konto 75-1 „Koszty finansowe”,
– Ma konto 13-1,
b) dodatnie różnice kursowe
– Wn konto 13-1,
– Ma konto 75-0 „Przychody finansowe”.
Z kolei u otrzymującego środki pieniężne w darowiźnie ich wpływ na rachunek bieżący lub walutowy, ujmuje się, w oparciu o wyciąg bankowy, zapisem:
– Wn konto 13-0 lub konto 13-1,
– Ma konto 76-0 „Pozostałe przychody operacyjne”.
Do przeliczenia wpływu darowanych środków w walucie obcej na złotówki należy zastosować średni kurs waluty obcej ogłoszony przez NBP na dzień poprzedzający ten wpływ (por. art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o rachunkowości).
Aktywa obrotowe
• Materiały i towary
Jeżeli jednostka w ramach darowizny przekazała materiały lub towary ewidencjonowane w cenie nabycia lub zakupu, to ich wartość wyksięgowuje się, na podstawie dowodu WZ, zapisem:
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 31 „Materiały” lub konto 33 „Towary”.
Gdy ich ewidencja jest prowadzona w stałych cenach ewidencyjnych, to ich przekazanie ujmuje się:
a) wartość w cenie ewidencyjnej
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 31 lub konto 33,
b) rozliczenie odchyleń od przekazanych materiałów/towarów
– Wn/Ma konto 76-1,
– Ma/Wn konto 34-1 „Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów” lub konto 34-2 „Odchylenia od cen ewidencyjnych towarów”.
Jeśli jednostka przekazująca darowiznę korzysta z uproszczenia przewidzianego w art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy o rachunkowości i nie prowadzi bieżącej ewidencji magazynowej materiałów/towarów, to ich wartość ujmie zapisem:
a) darowizna materiałów
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 40-1 „Zużycie materiałów i energii”
oraz równolegle
– Wn konto 49 „Rozliczenie kosztów”,
– Ma konto zespołu 5,
b) darowizna towarów
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 73-1 „Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia)”.
Natomiast w księgach obdarowanego otrzymane nieodpłatnie materiały lub towary ujmuje się w cenie nabycia, a jeśli nie określono jej w umowie darowizny, to trzeba ustalić ją według ceny sprzedaży takiego samego lub podobnego przedmiotu (por. art. 28 ust. 2 ustawy o rachunkowości). Wartość otrzymanych w darowiźnie materiałów lub towarów przy ewidencji w cenie nabycia lub zakupu można zaksięgować:
– Wn konto 31 lub konto 33,
– Ma konto 76-0.
W przypadku gdy ewidencja prowadzona jest w stałych cenach ewidencyjnych, to księgowania mogą być następujące:
a) wartość w cenie ewidencyjnej
– Wn konto 31 lub konto 33,
b) wartość z umowy darowizny lub cena sprzedaży takiego samego albo podobnego przedmiotu
– Ma konto 76-0,
c) różnica między ceną ewidencyjną a wartością aktywów
– Wn/Ma konto 34-1 lub konto 34-2.
Jeśli otrzymujący darowiznę nie prowadzi bieżącej ewidencji magazynowej, to zapisy księgowe mogą być następujące:
a) wartość materiałów
– Wn konto 40-1,
– Ma konto 76-0
oraz równolegle
– Wn konto zespołu 5,
– Ma konto 49,
b) wartość towarów
– Wn konto 73-1,
– Ma konto 76-0.
• Wyroby gotowe
Gdy przedmiotem przekazanej darowizny są wyroby gotowe, to przy ewidencji prowadzonej w koszcie wytworzenia ich darowanie można zaksięgować:
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 60 „Produkty gotowe i półprodukty”.
Darowiznę wyrobów gotowych ujmowanych w stałej cenie ewidencyjnej różniącej się od kosztu wytworzenia, gdy jednostka sporządza kalkulacyjny rachunek zysków i strat, księguje się:
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 60
oraz równolegle
– Wn/Ma konto 76-1,
– Ma/Wn konto 62 „Odchylenia od cen ewidencyjnych produktów”.
Jednostki sporządzające porównawczy rachunek zysków i strat wyksięgowują darowane wyroby gotowe za pośrednictwem kont obrotów wewnętrznych (przykład).
Aktywa trwałe
W sytuacji gdy darowany środek trwały został w pełni zamortyzowany, to jego wartość początkową można ująć w księgach, na podstawie np. dowodu LT, zapisem:
– Wn konto 07-1 „Odpisy umorzeniowe środków trwałych”,
– Ma konto 01 „Środki trwałe”.
Gdy nie został on całkowicie zamortyzowany, to wyksięgowuje się go następująco:
a) dotychczasowe umorzenie
– Wn konto 07-1,
– Ma konto 01,
b) nieumorzona wartość
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 01.
Dokonując darowizny w pełni umorzonej wartości niematerialnej i prawnej, można ją wyksięgować, np. w oparciu o dowód LT, zapisem:
– Wn konto 07-2 „Odpisy umorzeniowe wartości niematerialnych i prawnych”,
– Ma konto 02 „Wartości niematerialne i prawne”.
Natomiast jeśli nie została ona całkowicie zamortyzowana, to zapisy księgowe mogą być następujące:
a) dotychczasowe umorzenie
– Wn konto 07-2,
– Ma konto 02,
b) nieumorzona wartość
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 02.
W przypadku otrzymania w darowiźnie składnika majątku, który jednostka zakwalifikowała do środków trwałych podlegających amortyzacji, jego wartość należy rozliczyć za pośrednictwem rozliczeń międzyokresowych przychodów. W myśl art. 41 ust. 2 ustawy o rachunkowości rozliczenia międzyokresowe przychodów obejmują m.in. wartość przyjętych nieodpłatnie, w tym także w drodze darowizny, środków trwałych. Zaliczone do rozliczeń międzyokresowych przychodów kwoty zwiększają stopniowo pozostałe przychody operacyjne, równolegle do odpisów amortyzacyjnych. Zatem wprowadzenie darowanego składnika majątku do ewidencji środków trwałych można, na podstawie dowodu OT, ująć zapisem:
– Wn konto 01,
– Ma konto 84 „Rozliczenia międzyokresowe przychodów”.
Wtedy równolegle do odpisów amortyzacyjnych dokonuje się rozliczenia przychodów, co można księgować następująco:
a) wartość miesięcznego odpisu
– Wn konto 40-0 „Amortyzacja”,
– Ma konto 07-1
oraz równolegle
– Wn konto zespołu 5,
– Ma konto 49,
b) rozliczenie przychodów
– Wn konto 84,
– Ma konto 76-0.
Gdyby jednostka w darowiźnie otrzymała środek trwały, który nie podlega amortyzacji, np. grunt niesłużący wydobyciu kopalin metodą odkrywkową albo dzieło sztuki, to przychód z tego tytułu odnosi się jednorazowo do pozostałych przychodów operacyjnych:
– Wn konto 01,
– Ma konto 76-0.
Jeżeli otrzymany w darowiźnie składnik majątku spełnił definicję środków trwałych, ale w ramach stosowanych uproszczeń jednostka dokona od jego wartości początkowej jednorazowego odpisu amortyzacyjnego, to można pod datą oddania go do używania dokonać zapisów:
a) na podstawie dowodu OT
– Wn konto 01,
– Ma konto 76-0,
b) PK – wartość jednorazowego odpisu amortyzacyjnego
– Wn konto 40-0,
– Ma konto 07-1
oraz równolegle
– Wn konto zespołu 5,
– Ma konto 49.
Gdy darowany składnik majątku spełniający definicję środka trwałego, na podstawie przyjętych w polityce rachunkowości uproszczeń, ze względu na niską wartość nie został uznany za środek trwały i pod datą oddania go do używania, jego wartość jednorazowo odpisano w koszty, można to ująć:
– Wn konto 40-1,
– Ma konto 76-0
oraz równolegle
– Wn konto zespołu 5,
– Ma konto 49.
W podobny sposób należy postępować z otrzymaną w darowiźnie wartością niematerialną i prawną. Jej otrzymanie księguje się:
– Wn konto 02,
– Ma konto 84.
Rozliczanie kwoty ujętej na koncie 84 następuje stosownie do amortyzacji zapisem:
– Wn konto 40-0,
– Ma konto 07-2
oraz równolegle
– Wn konto zespołu 5,
– Ma konto 49
oraz równolegle
– Wn konto 84,
– Ma konto 76-0.
W przypadku gdy ze względu na niską wartość darowany składnik majątku o cechach wartości niematerialnej i prawnej został jednorazowo odniesiony w koszty, księgowania mogą być następujące:
– Wn konto 40-2 „Usługi obce”,
– Ma konto 76-0
oraz równolegle
– Wn konto zespołu 5,
– Ma konto 49.
Darowizna a VAT
Na gruncie ustawy o VAT nieodpłatne przekazanie towarów podlega generalnie opodatkowaniu, jeśli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do odliczenia VAT z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych. Tak wynika z art. 7 ust. 2 ustawy o VAT (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.). Dlatego, jeżeli jednostka przekazująca towar w drodze darowizny jest czynnym podatnikiem VAT i miała prawo do odliczenia VAT naliczonego w związku z jego nabyciem lub wytworzeniem, ma obowiązek odprowadzenia VAT należnego od darowizny. Stosownie do art. 29a ust. 2 ustawy o VAT, w przypadku dostawy towarów, o której mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy, podstawą opodatkowania jest cena nabycia towarów lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia – to koszt wytworzenia, określone w momencie tej dostawy towarów.
W księgach darczyńcy ewentualny VAT należny od darowizny zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych zapisem:
– Wn konto 76-1,
– Ma konto 22-1 „Rozrachunki z tytułu VAT należnego”.
|
Przykład Założenia
Dekretacja
Księgowania
|
||||||||||||||||||||||||||
Gazeta Podatkowa nr 55 (2347) z dnia 2026-07-09
GOFIN poleca praktyczny serwis internetowy www.VademecumKsiegowego.pl
